Waarom de publieke omroep faalt in macht uitleggen.

Als mensen het gevoel hebben dat links hen neerzet als dom, problematisch of moreel tekortschietend, maakt het weinig uit wat er in de verkiezingsprogramma’s staat. Ze stemmen vaak tegen wie hen afwijst, zelfs als dat hun eigen situatie schaadt. En dat is precies wat er nu gebeurt in Nederland.

De publieke omroep laat steeds vaker een zeer rechts geluid horen. In de late avond, wanneer Pauw nog discussies voert, of De Wit kritische onderwerpen behandelt, en zelfs in nieuwsuitzendingen zoals 1Vandaag en Nieuwsuur, lijkt het dominante frame vaak te draaien om politieke strijd of persoonlijke meningen. Eva, Kokkelman, en zij van WNL blijven vaak steken in oppervlakkige debatten, terwijl de echte werking van macht en beleid nauwelijks zichtbaar wordt.

Zelfs programma’s van de EO. Ze focussen vaak op thema’s vanuit een levensbeschouwelijke of zingevingshoek, maar dat betekent niet automatisch dat ze de machtsstructuren achter politiek en economie ontleden.

Terwijl mensen met minder geld geloven dat grote bedrijven nodig zijn voor banen en economische groei, profiteren diezelfde bedrijven van miljarden aan belastingvoordelen en subsidies, terwijl huishoudens en lokale ondernemers nauwelijks iets merken. Die verbanden zie je zelden terug op het scherm. In plaats daarvan verdwijnen we te snel in segmenten over opinies, cultuurconflicten of de zoveelste polarisatie.

Populistische retoriek en nieuwsframes stoken sociale spanningen op. Mensen die het zelf niet breed hebben, worden aangespoord elkaar aan te vallen op migranten, werklozen of bijstandsgerechtigden, terwijl het systeem dat ongelijkheid in stand houdt ongemoeid blijft. Slogans als “eigen schuld, dikke bult” doen geloven dat armoede een persoonlijke fout is, terwijl structurele factoren en beleid vaak de werkelijke oorzaak zijn.

Programma’s zoals Lubach of Ook Dat Nog proberen complexe onderwerpen met humor uit te leggen, en dat werkt vaak goed om aandacht te trekken. Humor kan deuren openen. Maar humor alleen is niet genoeg. Er is ook een plek voor serieuzere, diepgravende journalistiek waarin zichtbaar wordt hoe macht werkt, hoe belangen en beleid samengaan, en hoe mensen die simpele uitleg nodig hebben over complexe onderwerpen soms verkeerde keuzes maken, keuzes die hun eigen leven raken: van huisvesting en energieprijzen tot werkzekerheid en zorg.

De publieke omroep zou niet moeten volgen wat het hardst schreeuwt of wat het meest sensationeel is, maar mensen helpen begrijpen wat er echt speelt. Pas dan ontstaat er ruimte voor een debat waarin mensen beter geïnformeerde keuzes kunnen maken, en waarin ongelijkheid zichtbaar wordt in plaats van genegeerd. Zolang de publieke omroep dit nalaat, wordt Nederland misleid, en blijven mensen trappen in een systeem dat niet voor hen werkt.