5 mei Wat vieren we eigenlijk?

Op 4 mei stonden we weer stil. Twee minuten. Kransen werden gelegd, toespraken gehouden, de vlag hing halfstok. We herdenken de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, de holocaust, de bezetting. Vandaag vieren we de vrijheid. Mooi. Maar wat vieren we eigenlijk?

 Want iets klopt niet. Het ritueel is er nog. De woorden zijn er nog. Maar de inhoud, die is verdampt. 4 en 5 mei zijn tradities geworden. Blinde rituelen, uitgevoerd door mensen en instituties die precies datgene ondersteunen waartegen we zeggen te herdenken.

De holocaust begon niet in de gaskamers. Die begon met het aanwijzen van een groep mensen als de oorzaak van alle problemen. De Jood werd de zondebok. Maar dat mechanisme, dat oude, taaie, gevaarlijke mechanisme, is niet verdwenen. Het heeft alleen een ander gezicht gekregen. De Jood van gisteren is de moslim van vandaag. De immigrant. De vluchteling. Wij jutten mensen op om te protesteren tegen azc's, terwijl we de slachtoffers van de holocaust herdenken op de Dam. Schijnbaar zonder ironie.

En dan is er nog de wrange ironie die bijna ondraaglijk is. Israël, geboren uit de as van de holocaust, opgericht als antwoord op de meest extreme uitkomst van dat zondebok-mechanisme, past het nu zelf toe.

Het Palestijnse volk wordt stelselmatig verdreven, gebombardeerd, uitgeroeid. En wij? Wij sturen wapens. Wij sturen geld. Wij spreken onze steun uit. En dan staan we op 4 mei te huilen bij een monument.

Dit is de dubbele moraal die door Nederland sijpelt als grondwater. We vechten tegen Poetin, terecht  maar we kussen de hand van Trump, die Poetin omhelst en Israël bewapent. We zeggen op te komen voor democratie en mensenrechten, maar ondersteunen een bezetting die door het Internationaal Gerechtshof als onwettig is bestempeld. We huilen om de armen, maar voeren een economisch beleid dat de rijken beloont en de markt uitholt. We lokken arbeidsmigranten naar Nederland voor een hongerloon, en zetten ze daarna weg als indringers.

Nederland is een slordig volkje geworden. Niet dom, we hebben de intelligentie. Maar traag, star, en verblind door gewoonte. Politici die fouten op fouten stapelen zonder consequenties. Ambtenaren die rapporten produceren die in lades verdwijnen. Miljarden die verdampen in falende projecten. En de kritische, intelligente stemmen die dit benoemen, die worden niet gehoord. Die praten en praten, houden spiegels voor. Maar de macht blijft waar die altijd was.

En ondertussen wordt de democratie zelf uitgehold. Niet door een vijand van buiten. Maar van binnenuit, door rechts-conservatisme dat zichzelf presenteert als de verdediger van de westerse waarden. In Europa. In Amerika. In Israël. 

De vrijheid die we op 5 mei zeggen te vieren, wordt stap voor stap ingeperkt door de mensen die het hardst op de borst kloppen bij het monument.

Dus ik vraag het nog een keer. Vandaag, op 5 mei 2026, terwijl de vlaggen wapperen en de speeches worden gehouden: wat vieren we eigenlijk? De vrijheid? Of het comfort van het ritueel, dat ons ontslaat van de plicht om echt te kijken naar wat we doen?

Want stilstaan is iets anders dan zwijgen.